( 1 ) نكنم پيش از آنكه گلويم را ببريد آن را خواهم گفت . وكيع بن جرّاح از فطر بن خليفة ، از منذر ثورىّ ، از ابو ذرّ نقل مىكند كه مىگفته است * پس از ترك محضر رسول خدا ( ص ) چنان شد كه اگر پرنده‌اى در آسمان بال مىزد ، از آن حالت دانشى را به خاطر مىآورديم و بهرهء علمى مىبرديم . كسانى كه در زمان رسول خدا ( ص ) قرآن را جمع كردند محمد بن يزيد واسطىّ از اسماعيل بن ابو خالد ، از شعبىّ نقل مىكند كه مىگفته است * به روزگار رسول خدا ( ص ) قرآن را شش تن جمع كردند و آنان ابىّ بن كعب و معاذ بن جبل و ابو الدرداء [ 1 ] و زيد بن ثابت و سعد و ابو زيد بودند . گويد ، مجمّع بن جارية هم قرآن را گرد آورد ولى دو يا سه سوره از آن باقى ماند ، و ابن مسعود هم نود و چند سوره را از شخص پيامبر ( ص ) و بقيهء قرآن را از مجمّع آموخت . عبد اللّه بن نمير و محمد بن عبيد طنافسىّ و فضل بن دكين و اسحاق بن يوسف ازرق ، از زكريّاء بن ابى زائده ، همچنين محمد بن عبيد از اسماعيل بن ابو خالد ، جملگى از عامر شعبىّ نقل مىكنند كه مىگفته است * به روزگار رسول خدا ( ص ) شش تن از انصار قرآن را گرد آوردند و ايشان معاذ بن جبل و ابىّ بن كعب و زيد بن ثابت و ابو الدرداء و ابو زيد و سعد بن عبيد بودند . همو گويد : به هنگام رحلت رسول خدا ( ص ) يك دو سوره از قرآنى كه مجمّع بن جارية جمع مىكرد ، باقى مانده بود . مسلم بن ابراهيم از قرّة بن خالد ، از محمد بن سيرين نقل مىكند كه مىگفته است * به روزگار پيامبر ( ص ) ابىّ بن كعب و زيد بن ثابت و عثمان بن عفّان و تميم دارىّ قرآن را گرد آوردند . مسلم بن ابراهيم از قرّة بن خالد نقل مىكند كه مىگفته است * قتادة را شنيدم كه

--> [ 1 ] . عويمر بن عامر ، يا عويمر بن قيس بن زيد معروف به ابو الدرداء از قبيله خزرج و از انصار است . كلبى نام او را عامر بن زيد ضبط كرده و مرحوم محدث قمى هم در الكنى و الالقاب همين را برگزيده است . به سال 32 درگذشته است ، هر چند گروهى در گذشت او را بعد از صفّين يعنى 37 هجرى مىدانند . مدتى را به عزلت گذراند . ر ك : ابن اثير ، اسد الغابه ، ج 4 ، ص 160 ، و زركلى ، الاعلام ، ج 5 ، چاپ بيروت ، ص 281 ، و مرحوم محدث قمى ، الكنى و الالقاب ، جلد « ابن - ابو » ، چاپ صيدا ، ص 63 ، كه در آن آمده است از طرف معاويه براى آوردن پيام به حضور امير المؤمنين على ( ع ) آمد . - م .